Ο Άγιος Πότης στον Φιλελεύθερο

Ανθρώπινο, πολύ ανθρώπινο

Λάκης Φουρουκλάς, Ο Άγιος Πότης, Εκδ. Πάργα, 2011

Με τον Μιχάλη Παπαντωνόπουλο

Πριν λίγες ημέρες συνάντησα στο Διαδίκτυο την ακόλουθη σημείωση του ίδιου του συγγραφέα: «Ο “Άγιος Πότης” θα μπορούσα να πω ότι αποτελεί ένα “βιβλίο ζωής” για μένα». Και στη συνέχεια ξεκαθαρίζει πως αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι τα 29 διηγήματα που συνθέτουν το ανά χείρας βιβλίο γράφτηκαν στη διάρκεια δεκαπέντε περίπου χρόνων, σε διαφορετικές πόλεις και χώρες και σίγουρα κάτω από διαφορετικές συνθήκες.
Και ορθώς αποσαφηνίζει τον χαρακτηρισμό «βιβλίο ζωής», γιατί έχοντας παρακολουθήσει τα λογοτεχνικά βήματα του Λ. Φουρουκλά από την αρχή -έστω και αναδρομικά-, θα πρότεινα πως τον συγκεκριμένο όρο δικαιούνται να τον νέμονται από κοινού η νουβέλα του «Το λάθος πάθος» και η «Μίρα, το λουλούδι του πολέμου». Εν τούτοις, ο «Άγιος Πότης» γράφεται διαρκώς, ξανά και ξανά, στο ίδιο χρονικό διάστημα. Συγκεντρώνει τα διηγήματα που διανύουν τη μέσα απόσταση της λογοτεχνικής παραγωγής του Φουρουκλά. Δεν είναι όμως το εργαστήριό του· και θα ήταν άδικο να υιοθετηθεί η αντίληψη πως πρόκειται για διηγήματα που δεν «εκχωρήθηκαν» στα μεγαλύτερα μυθιστορήματα του συγγραφέα, ή για τα κατάλοιπα της συγκεκριμένης περιόδου.
Στον «Άγιο Πότη» ο φακός του Φουρουκλά μένει σταθερά προσηλωμένος στον άνθρωπο και την καθημερινότητά του: αφηγείται τα πάθη και τις μύχιες σκέψεις του σ’ έναν κόσμο που ισορροπεί επικίνδυνα στο εσωτερικό οικοδόμημα των πρωταγωνιστών του που γκρεμίζεται και στήνεται διαρκώς ως την οριστική ερήμωση ή την τέλεια κάθαρση. Κι η τελευταία συνθήκη -η κάθαρση- συχνά κάνει την εμφάνισή της όχι ως τέλος της διήγησης μα ως εγγενές χαρακτηριστικό των ηρώων του Φουρουκλά. Σαν να σκύβει σπλαχνικά ο συγγραφέας πάνω από τους φτωχοδιαβόλους της ζωής και να τους καθαρίζει από το σκοτάδι τους, για να λάμψει ως σπάνιο ορυκτό η αγνότητα των συναισθημάτων τους· αυτή που φαινομενικά έχει χαθεί στους δρόμους του αλκοόλ, της πορνείας ή του μικροαστικού νοικοκυριού.
Όπως σημειώθηκε παραπάνω, υπάρχει μια χρονική απόσταση δεκαπέντε ετών ανάμεσα στην παλαιότερη ιστορία του βιβλίου («Έρωτας στη Βενετία», 1995) και την πλέον πρόσφατη που είναι «Η θυσία» (2009). Φυσική συνέπεια αυτής της μακράς διαδρομής που διανύει ο «Άγιος Πότης» είναι η ανισότητα μεταξύ των διηγημάτων, παρόλο που ο συναισθηματικός τόνος και η γλώσσα του συγγραφέα έχουν λειανθεί. Έτσι, η ανισότητα μάλλον αφορά τις περιπτώσεις όπου η ανάπτυξη της πλοκής υπερκαλύπτει ή υπολείπεται της αναλυτικής προσέγγισης των χαρακτήρων.
Συνολικά, τα διηγήματα της συλλογής κινούνται από τους ματαιωμένους έρωτες που γνωρίζουν την άνθισή τους μεταγενέστερα στη ζωή των πρωταγωνιστών τους ή μένουν για πάντα ανεκπλήρωτοι μέχρι τις θυσίες στις οποίες υποβάλλεται κάποιος προς χάριν του άλλου μισού του. Ανάμεσά τους παρεμβάλλονται ιστορίες περισσότερο ή λιγότερο βιογραφικές, συντεταγμένες άλλοτε στον πλήρη ρεαλισμό κι άλλοτε σε συνθήκες ονείρου. Ιστορίες δραματικές ή και εκφορές της ανθρώπινης κωμωδίας. Ιστορίες για τον έρωτα, το ροκ, τον πόλεμο και την παραφορά των ανθρώπινων παθών που εκτυλίσσονται με σκηνικό τη Βενετία, την Κρήτη, την Αθήνα και τη Λευκωσία, αλλά ακόμα και την Ταϊλάνδη ή την Ινδία. Συνθήκη που οδηγεί τον αναγνώστη να αναπλάσει τη μυθολογία του έρωτα σε ένα διαρκώς μεταβαλλόμενο περιβάλλον, μα όχι να εστιάσει στην ιδιαίτερη ερωτική ατμόσφαιρα που αποπνέει καθένας από τους παραπάνω αστικούς ιστούς.
Άλλωστε, στο εν λόγω βιβλίο ο άνθρωπος είναι η αναζήτηση έξω από χωροχρονικές παραμέτρους.
Κάποιοι από τους χαρακτήρες θα βρουν τις επιθυμητές απαντήσεις στην πορεία του βίου τους κι άλλοι όχι. Κάποιοι θ’ αγγίξουν την ευτυχία κι άλλοι θα συνεχίσουν να την ονειρεύονται ή να την εφιαλτούν.

Φιλελεύθερος 27 Νοε. 11

Στιλέτο - Το τέλος

Πήρε μια εβδομάδα άδεια. Για να σκεφτεί, είπε. Κι είχε πολλά να σκεφτεί. Θα ήθελε να πάει ένα ταξιδάκι, αλλά ήταν αδύνατον να το κάνει αυτό. Η Γεωργία δε θα άφηνε τη μικρή της κόρη χωρίς καλό σπιτικό φαγητό στη διάρκεια της εξεταστικής περιόδου, ο κόσμος να χαλούσε. Η αχαΐρευτη η Μαργαρίτα μόνο αβγά βραστά και ομελέτες και τηγανιτές πατάτες ήξερε να φτιάχνει οπότε, αν έλειπε εκείνη απ’ το σπίτι, η μεγάλη της η κόρη θ’ άφηνε το καμάρι της να πεινάσει ή ακόμη χειρότερα, θα το τάιζε με ετοιματζίδικα φαγητά. Όχι, αυτό δε θα το επέτρεπε ποτέ.
     Όταν την ενημέρωσε για την ενδεχόμενη προαγωγή του δεν ήξερε κατά πόσο θα τον χτυπούσε ή θα τον αγκάλιαζε. Αν δεν τη δεχόταν θα του έκοβε και την καλημέρα, ήταν σίγουρος γι’ αυτό. Αν δεν σκέφτεσαι τον εαυτό σου, σκέψου εμάς, θα του έλεγε και θα είχε δίκιο. Αλλά δεν του είπε τίποτα. Αρκέστηκε να τον κοιτάξει βαθιά στα μάτια, μεταδίδοντας έτσι το μήνυμά της, που μεταφραζόταν σε: Φρόντισε, κακομοίρη μου, αλλιώς…
     Δύσκολα μού βάζουν, σκέφτεται. Αυτού του αρέσουν τα απλά πράγματα στη ζωή. Πού να πάει να μπλέξει τώρα! Αλλά από την άλλη είναι κι η Ντίνα. Κι αυτά που του είπε. Είναι ευκαιρία να ξεφορτωθούμε τα σαπισμένα μυαλά. Ακούς εκεί, σαπισμένα μυαλά. Γέλασε όταν την άκουσε, αλλά όχι για πολύ. Αν δεν το έκανε αυτός, τότε ποιος; επέμεινε εκείνη. Όντως, ποιος; Οι άλλοι αξιωματικοί της γενιάς του ήταν αραχτοί στις θεσούλες τους και απλά περίμεναν πώς και πώς τη μέρα που θα αφυπηρετούσαν. Πρόσφατα μάλιστα, όταν προέκυψε το θέμα με το συνταξιοδοτικό, άρχισαν να παίρνουν απανωτές άδειες, είτε από το γιατρό, είτε επειδή δήθεν τους τις χρωστούσαν, ώστε να επεκτείνουν για λίγα ακόμη χρόνια το κωλοβάρεμά τους. Ενώ αυτός είχε όρεξη για δουλειά. Πολλή όρεξη. Και με τους νέους στο πλευρό του κάθε μέρα μάθαινε και κάτι το καινούριο και, πολλές φορές, εντυπωσιακό. Όχι πως θα γινόταν ποτέ ατσίδας στους υπολογιστές, πάντα με το ένα δάχτυλο θα έγραφε και κάποια άλλη ψυχή θα τραβούσε τα ζόρια, αλλά όσο να ’ναι του άρεσε αυτός ο θαυμαστός καινούριος κόσμος, όπου όλα ήταν ένα πάτημα του κουμπιού μακριά. Ο κόσμος των κόρων του, της Ντίνας και του Τεκ.
     Είναι νωρίς το βράδυ. Κάθεται μοναχός κάτω από την κληματαριά και κρατάει στο αριστερό του χέρι ένα κουτάκι ΚΕΟ. Στα δάχτυλα του δεξιού στριφογυρίζει ένα νόμισμα. Να το παίξω κορόνα-γράμματα; αναρωτιέται. Χαμογελά ειρωνικά στον εαυτό του. Τέτοια πράγματα δεν τ’ αφήνουμε στην τύχη.
     Η σκέψη του ταξιδεύει για λίγο στην τελευταία υπόθεση. Τους άλλους τους μπαγλάρωσαν, αλλά ο Πιγκουΐνος κατάφερε και πάλι να τη βγάλει καθαρή. Μάλλον αυτός διευθέτησε την εισαγωγή του ουκρανού, αλλά άφησε τα υπόλοιπα στον Γρηγόρη. Κι αυτός τα θαλάσσωσε. Αλλά δεν είπε τίποτα για το αφεντικό του. Ούτε λέξη. Αφού ξέρει πόσο μακρύ είναι το χέρι του. Καλύτερα μόνος στη φυλακή και φίλος του, παρά παρέα μέσα εκεί μαζί του και εχθρός.
     «Γράμματα», τον βγάζει από την περισυλλογή του η πρόσχαρη φωνή της Μαργαρίτας.
     «Τι;»
     «Σκέφτεσαι να παίξεις κορόνα-γράμματα το μέλλον σου, έτσι; Ε, σου λέω να διαλέξεις γράμματα…»
     «Άσε καλύτερα. Αποφάσισα. Θα χαρεί η μάνα σου…»
     Χαμογέλασε εκείνη. Πλησίασε και τον αγκάλιασε παρά το ότι το κορμί του έζεχνε από τη ζέστη που δεν έλεγε να κατακαθίσει.
     «Πάω να της το ανακοινώσω…»
     «Περίμενε…»
     Σιγά να μην περίμενε. Έφυγε σα σίφουνας και μια στιγμή μετά άκουσε ένα επιφώνημα χαράς από την κουζίνα. Επιτέλους, θα είπε η Γεωργία, επιτέλους. Με τέτοιο δώρο που της χάρισε αύριο μάλλον θα τον ξεπλήρωνε με το αγαπημένο του φαΐ, ρολό. Αυτά στο κοινό τους οικιακό αύριο, αφού το άλλο, το επαγγελματικό, αποτελούσε τώρα για κείνον μια άγνωστη χώρα. Το αύριο θα του έφερνε σίγουρα μια νέα υπόθεση, ένα νέο έγκλημα και άλλο ένα, καινούριες προκλήσεις, μικρές και μεγάλες συγκινήσεις. Θα τον οδηγούσε σε κάποια σκοτεινά μονοπάτια, τα οποία θα προσπαθούσε να φέρει στο φως. Έχει αγώνα αύριο, όπως λέει η διαφήμιση, αλλά έχει και δουλειά, κι αγωνία πολλή. Δεν παραπονιέται όμως, αφού δεν είναι μόνος. Κι αυτό δα είναι το πιο σημαντικό.
     «Γυναίκα. Μπίρα…» της φωνάζει με το ψευδοαυταρχικό του ύφος. Κι εκείνη τον ψευδοϋπακούει. Τρέχει κοντά του, τον αγκαλιάζει, τον φιλά. Μα, άλλη μπίρα απόψε δεν έχει. Απόψε είναι γιορτή.

Η εικόνα κλεμμένη από εδώ

Στιλέτο - Κεφάλαιο 26

Ήσυχα πέρασε το σαββατοκύριακο για τους συνεργάτες του, όχι το ίδιο ήσυχα για κείνον. Έδωσε σε όλους άδεια, αλλά ήταν σε συχνή τηλεφωνική επικοινωνία μαζί τους, σε περίπτωση που θα συνέβαινε κάτι απρόοπτο. Τελικά ο ουκρανός ήταν μεγάλο ψάρι. Νεαρός στρατιώτης στις δυνάμεις της πρώην Σοβιετικής Ένωσης και μετά μισθοφόρος στην υπηρεσία όποιου διέθετε τα περισσότερα χρήματα. Αν και ύποπτος για διάφορα εγκλήματα, πάντα κατάφερνε να ξεφεύγει απ’ την τσιμπίδα του νόμου. Κάτι οι ατσίδες δικηγόροι, κάτι τα πάρε δώσε με τα μεγάλα κεφάλια και τα ακόμη μεγαλύτερα κεφάλαια της εκάστοτε εξουσίας, κάτι το ότι κάποιοι σκέφτονταν ότι ήταν καλύτερο να έχουν ένα ελεύθερο σκοπευτή στην υπηρεσία τους, παρά αντίπαλο ή στη φυλακή, κάτι το ένα, κάτι το άλλο, για χρόνια και χρόνια την έβγαζε καθαρή. Μέχρι που ήρθε στην Κύπρο για ένα ακόμη χτύπημα και οι δρόμοι του διασταυρώθηκαν με τον χοντρό. Με τον χοντρό, που ξόδεψε ολόκληρο το Σάββατο στο σπίτι του, κάνοντας μικροδουλειές που ανέβαλλε εδώ και καιρό, και τις πρωινές ώρες της Κυριακής στον Πωμό προσπαθώντας μάταια να ψαρέψει με τον Χριστάκη. Μάταια αφού τα άτιμα δεν τσιμπούσαν. Το μεσημέρι έφαγαν παρέα σε μια ταβέρνα λίγο έξω από την Πάφο, στον παλιό δρόμο προς τη Λεμεσό. Επέστρεψαν νωρίς το απόγευμα στη Λευκωσία και αμέσως πήγε στο Αρχηγείο για τις σχετικές συνεννοήσεις. Θα ήταν ο συντονιστής τριών ομάδων, που θα έφερναν σε πέρας την επιχείρηση την επόμενη μέρα. Η μια θα αποτελείτο από επίλεκτα μέλη της ΜΜΑΔ, η δεύτερη από άντρες του Ουλαμού Πρόληψης Εγκλημάτων και η τρίτη από απλούς αστυνομικούς. Στόχοι τους, η σύλληψη του ουκρανού και του Γρηγόρη και η προστασία της γυναίκας, αντίστοιχα. Ο Αρχηγός της Αστυνομίας ήταν ξεκάθαρος στις οδηγίες του. Όσο διαρκούσε η επιχείρηση θα ήταν όλοι υπό τις διαταγές του χοντρού.
     Και μετά ήρθε η Δευτέρα, που τον βρήκε στο πόδι τη συνηθισμένη του ώρα, στις πεντέμισι το πρωί. Δεν μπήκε στον κόπο να ξυριστεί. Έπρεπε να πιει καφέ και να σκεφτεί. Ή μάλλον να ξανασκεφτεί, το σχέδιο. Δε θα άφηνε κάτι να πάει στραβά. Έπειτα από δική του επιμονή, η δικηγόρος της Γεωργίου δέχτηκε την επιστροφή της πελάτισσάς της και πάλι στο κρατητήριο. Της εγγυήθηκε ότι θα ήταν ασφαλής. Καλύτερα να είναι, για το δικό σου καλό, αποκρίθηκε πεισμωμένα εκείνη. Ακολουθώντας πιστά το σχέδιο που κατέστρωσε στο μυαλό του, ζήτησε από τον Σωτηρίου να μην προχωρήσει ακόμη στη σύλληψη του φύλακα που είχε πάρει τηλέφωνο τον Γρηγόρη, αφού όταν θα έφτανε η ώρα θα τους φαίνονταν χρήσιμος.

Το αμάξι που θα μετέφερε την ύποπτη στο δικαστήριο την παρέλαβε στις δέκα το πρωί. Ήταν ένα τυπικό τζιπ, στο οποίο επέβαιναν τρεις αστυνομικοί, δυο άντρες και μια γυναίκα. Δύο δρόμους πιο κάτω σταμάτησε, κι η γυναίκα μεταφέρθηκε σε ένα άλλο, φαινομενικά ιδιωτικής χρήσης αμάξι και συνέχισε το δρόμο του, ενώ στη θέση της κάθισε μια αστυνομικός, ντυμένη με πολιτικά. Λίγα λεπτά αργότερα τα δύο αμάξια θα έφτασαν στον κυκλικό κόμβο, μπροστά από το Δημόσιο Κήπο της Λευκωσίας. Το πρώτο θα περνούσε σίγουρα απαρατήρητο, ενώ το δεύτερο θα βρισκόταν προσωρινά στο στόχαστρο του δολοφόνου. Όχι για πολύ όμως, αφού προτού προλάβει να πατήσει τη σκανδάλη, θα έβρισκε τον εαυτό του πεσμένο στο έδαφος, με περασμένες στα χέρια τις χειροπέδες. Το σχέδιο λειτούργησε στην εντέλεια. Ο φύλακας κάλεσε τον Γρηγόρη, κι αυτός με τη σειρά του τον ουκρανό, ο οποίος είχε στηθεί εδώ και ώρα στο πάρκο. Οι άντρες των ΜΜΑΔ, έφτασαν εκεί μετά από κείνον, από την πλευρά του κτηρίου της βουλής, ώστε να μην υποπέσουν στην αντίληψή του, κι αφού συνέλαβαν πρώτα τη σύντροφό του, που κρατούσε τσίλιες, προχώρησαν αθόρυβα προς το μέρος του. Μόλις άκουσαν το πάμε, απ’ τον χοντρό, έδρασαν αστραπιαία.

Η γυναίκα, όπως ήδη γνώριζαν, είχε συλληφθεί μερικές φορές στην πατρίδα της για διάφορα παραπτώματα, αλλά ποτέ δεν ξόδεψε πολλή καιρό στη φυλακή. Πάντα έβγαινε μετά από λίγες μέρες. Αυτή τη φορά όμως συνελήφθη για συνενοχή σε απόπειρα δολοφονίας, οπότε οι προοπτικές που ανοίγονταν μπροστά της δεν ήταν και οι καλύτερες. Οι αρχές μπορούσαν να συνδέσουν την απόπειρα δολοφονίας με τον Γρηγόρη, αλλά θα χρειάζονταν κάτι παραπάνω για ν’ αποδείξουν την ενοχή του. Κι η γυναίκα, που ένιωσε για λίγο τη θηλιά να σφίγγει γύρω από το λαιμό της, δέχτηκε να συνεργαστεί με την αστυνομία με αντάλλαγμα την απέλασή της από τη χώρα. Φυσικά τα στοιχεία της υπόθεσης θα αποστέλλονταν στις αρχές της πατρίδας της, αλλά κατά πόσο θα συλλαμβανόταν ή όχι, αυτό δεν μπορούσε ποτέ κανείς να το πει με σιγουριά. Ο ουκρανός αρνήθηκε να μιλήσει σε οποιοδήποτε, μέχρι να δει κάποιο δικηγόρο. Ο Γρηγόρης, που συνελήφθηκε σχεδόν ταυτόχρονα μ’ εκείνον, στο κέντρο της πόλης, έπραξε το ίδιο. Ήταν σίγουρος ότι το αφεντικό του θα τον ξελάσπωνε. Το μόνο που τα πράγματα δεν πήγαν ακριβώς όπως τα περίμενε, καθώς η γυναίκα είχε καταγράψει με τη κάμερα του υπολογιστή της τη συνάντηση στο δωμάτιο του ξενοδοχείου, τη συνομιλία των δύο αντρών και την κατάθεση της προκαταβολής. Όπως είπε στην αστυνομία η ιδέα ήταν του συντρόφου της, ο οποίος πάντα φύλαγε τα νότα του. Οπτικογραφούσε την κάθε συνάντηση πεπεισμένος ότι κάποτε θα τη χρειαζόταν. Είτε για να απειλήσει κάποιον είτε για να αποδείξει κάτι. Αυτή τη φορά ο κυνηγός έπεσε στη δική του παγίδα.
     Τα μέσα ενημέρωσης έστησαν και πάλι τρελό χορό. Το μόνο που αυτή τη φορά δεν έπεσε κανείς από τα σύννεφα μια και οι μέρες και τα έργα του Γρηγόρη ήταν σε όλους λίγο πολύ γνωστά. Κι η αστυνομία από τη μια στιγμή στην άλλη βρέθηκε από την πλευρά του χαμένου σ’ αυτή του νικητή. Οι χειραψίες για δεύτερη φορά μέσα σε λίγες μέρες πήραν φωτιά, τα φλας άστραψαν, οι κάμερες μετέφεραν σε ζωντανή μετάδοση τις εικόνες και εκφωνητές στα όρια του οργασμού, περιέγραψαν με κάθε λεπτομέρεια τα γεγονότα. Καθώς στηνόταν όλο αυτό το πανηγύρι, ο Ιωάννου εξακολουθούσε να παραμείνει κρυμμένος στις σκιές, μακριά απ’ τα φώτα.


Η εικόνα κλεμμένη από εδώ


Το τελευταίο κεφάλαιο σε μια βδομάδα