Μια κριτική για την Αγγελική

Από το Μεγαλείο των τεχνών:

Παίρνοντας στα χέρια μου το "Αγγελική. Το Ημερολόγιο Μιας Πόρνης", η αλήθεια είναι ότι δεν περίμενα τίποτα το εντυπωσιακό. Ίσως να με επηρέασε ως έναν βαθμό ο όγκος του βιβλίου ο οποίος και δεν άφηνε πολλά περιθώρια για μεγάλες εξελίξεις. Και πραγματικά, οι εξελίξεις δεν ήταν μεγάλες. Ήταν όμως πραγματικές αφού, η ιστορία που αφηγείται ο συγγραφέας είναι βασισμένη σε μια άλλη, αληθινή ιστορία. Είναι βασισμένη στην ιστορία μιας γυναίκας με άγια καρδιά κι αισθήματα που οι συνθήκες την ανάγκασαν να ακολουθήσει έναν δρόμο που της άφηνε μοναχά δύο επιλογές. Να μείνει για πάντα εκεί ακολουθώντας τον ως το τέλος του ή να μείνει όσο οι δυσκολίες απαιτούσαν. Εκείνη, διάλεξε το δεύτερο βγαίνοντας από 'κει όχι βρώμικη αλλά, καθαρή και αμόλυντη.

Η ιστορία της Αγγελικής δεν έχει κάποια ιδιαίτερη πρωτοτυπία. Ξεκινάει από την ελλαδική επαρχία εξιστορώντας μας την τύχη μιας κοπέλας, όπως τόσες και τόσες της παλαιάς εποχής είχαν. Εξαναγκασμένη σε έναν γάμο που ποτέ δεν θέλησε, ζώντας υπό το καθεστώς της τρομοκρατίας του φαινομενικά καλού νοικοκύρη, μέσα στον οποίο ζούσε και θέριευε ένα τέρας χωρίς αναστολές. Και εκείνη εκεί, σιωπηλός μάρτυρας να αντέχει και να υπομένει μέχρι να μπορέσει να ξεφύγει, όχι για να σώσει την δικιά της ζωή αλλά, για να μπορέσει το δικό της παιδί να δεχτεί όλη την αγάπη και την στοργή που εκείνη στερήθηκε από την δικιά της μάνα και που η έλλειψη των αισθημάτων αυτών την καταδίκασε στο μέλλον που ακολούθησε. Ένα μέλλον που ο βιασμός της ψυχής της ήταν πιο επώδυνος από εκείνον της σάρκας και η απόφαση να ακολουθήσει μια ζωή πορνείας πιο εύκολη από το να καταδικάσει την κόρη της.

Η γραφή του Λάκη Φουρουκλά κελαρυστή, σε παρασύρει στο να διαβάσεις την ιστορία της Αγγελικής χωρίς να πάρεις ανάσα, αντιμετωπίζοντάς την, όχι με αντρικό κυνισμό και κριτική αλλά, με κατανόηση και την γυναικεία ευαισθησία που της αξίζει. Όπως άλλωστε ο ίδιος την χαρακτηρίζει, η Αγγελική είναι μια αγία εν αναμονή και διαβάζοντας την ιστορία της, δεν αμφιβάλουμε λεπτό γι' αυτό. Δεν έγινε κατ' επιλογήν πόρνη αλλά κατ' ανάγκην. Το γεγονός ότι δεν έμεινε στον δρόμο αυτό αλλά τον εγκατέλειψε αμέσως μόλις μπόρεσε πιστοποιεί το γεγονός αυτό. Παράλληλα όμως το πιστοποιεί και η πρόοδος της ζωής της από 'κει και μετά. Μπορεί αν μην ήταν εύκολη όμως, μπόρεσε να παλέψει για χάρη της και να την διεκδικήσει, να την ζήσει όπως ακριβώς λαχταρούσε και όπως ακριβώς άξιζε.

Το δράμα, το χιούμορ και η ευαισθησία, συνδυάζονται εξαίσια σε μια ιστορία υπομονής και προσμονής. Και αν μέχρι στιγμής μόνο καλά λόγια έχω να πω για το βιβλίο αυτό, ήρθε η ώρα να εκφράσω το μοναδικό του αρνητικό στοιχείο. Γιατί μπορεί η πλοκή να εξελίσεται ομαλά και αβίαστα ωστόσο, θα ήθελα να είναι λίγο μεγαλύτερη. Θα ήθελα να μάθω και άλλα πράγματα για την Αγγελική, να ανακαλύψω ακόμα περισσότερα για όσα διαδραματίστηκαν στην ζωή της, θα ήθελα να αντλήσω ακόμα περισσότερα από τις σκέψεις της. Δεν πειράζει όμως. Οι εξομολογήσεις κρύβουν την αξία τους όχι στο μέγεθος αλλά στο μεγαλείο τους και η Αγγελική, παρά τον βίο της, κρύβει τεράστιο μεγαλείο μέσα της.

Η "Αγγελική" στην εφημερίδα "Αλήθεια"

Έκανε, πάλι, το θαύμα του ο Λάκης Φουρουκλάς. Βύθισε τα πλήκτρα των ανησυχιών του στο βυθό και ανέσυρε ζαφείρια. Βέβαια, πόνος και ζαφείρια δεν έχουν μεγάλη συνάφεια. Ή μήπως έχουν; Εάν κρίνω από την αντοχή της ηρωίδας του, αλλά και από τον περίτεχνο, μέσα στη λιτότητά του, τρόπο γραφής του συγγραφέα, τότε, ναι, έτσι έχουν τα πράγματα.

Κακά τα ψέματα: εάν δεν βυζάξεις το δάκτυλο της απόγνωσης, δεν έχεις καταλάβει το παραμικρό για τη ζωή η οποία, μεταξύ μας, είναι η πιο πρόστυχη πόρνη από τον καιρό που εμφανίστηκε το αρχαιότερο επάγγελμα στον κόσμο. Πόρνη είναι και η Αγγελική, μα την έσπρωξαν οι ανάγκες. Θα μου πεις, προφάσεις εν αμαρτίαις, μα θα σε διαψεύσω. Άλλωστε, οι μεγαλύτερες ευλογίες μας είναι οι αμαρτίες μας. Αυτό πρέπει να το γνωρίζει καλά ο Λάκης Φουρουκλάς, εξ ου και, δεν θεωρεί προσβολή αυτά που διαπράττει η Αγγελική, στην προσπάθειά της να κρατηθεί από κάπου, να γαντζωθεί στο φράκτη της υπομονής, να παλέψει για τα όνειρά της και, κυρίως, για τα όνειρα της κόρης της.
Ένα άλλο συγγραφικό τέχνασμα που ανεβάζει περισσότερο την αξία του βιβλίου είναι η σπαρακτική, μα λυρική, αφήγηση εκ μέρους της Αγγελικής, αφού νιώθει ότι μόνο έτσι θα εισπράξει την κατανόηση της κόρης της, η οποία, στο μεταξύ, έχει μεγαλώσει και δραπέτευσε από τις ετικέτες που φυλακίζουν τους ανθρώπους.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ο Λάκης Φουρουκλάς καταδύεται στη θάλασσα των ψυχών. Θα έλεγα ότι, πια, αποτελεί μάστορα στο είδος. Τρυφερός, ευαίσθητος, με μια αγκαλιά που ξεχειλίζει από συγχώρεση, αλλά και συγχρονισμένος με το πνεύμα της εποχής, έστω κι αν οι διηγήσεις του μας πάνε πίσω στο χρόνο, προσεκτικός με τις λέξεις, επιεικής με τα λάθη, δεν ωραιοποιεί, ούτε εξιδανικεύει. Δείχνει την πληγή, δείχνει και το βάλσαμο.
Η Αγγελική, το ημερολόγιο μιας πόρνης, εμπνευσμένο από αληθινή ιστορία, πέφτει στην καρδιά μας σαν πιστολιά. Οπωσδήποτε όμως, είναι ένα μυθιστόρημα που χειρουργεί τον κάλπικο ντουνιά μέσα στον οποίο ζούμε. Τόσο κάλπικο που, ενώ πουλάει την ψυχή του στο διάβολο, διαρρηγνύει τα ιμάτιά του επειδή η Αγγελική, ή κάποια Αγγελική, πουλάει το σώμα της στο διάβολο, μολονότι το κάνει, αν μη τι άλλο, με εντιμότητα και για καλό σκοπό.
*Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Ιβίσκος.

ΑΝΔΡΕΑ ΚΟΥΝΙΟΥ
Εφημερίδα "Αλήθεια". Κύπρος

Σημασία έχει να παραμένεις άνθρωπος

Μια κριτική για το τελευταίο μου βιβλίο από το Diavasame.gr


Πολλοί συγγραφείς κατά καιρούς εμπνεύστηκαν λογοτεχνικά από τη ζωή των γυναικών που υπηρετούν την ''πάνδημο Αφροδίτη'', είτε από ανάγκη (οι περισσότερες) είτε από επιλογή - η ''δημόσια γυναίκα'' αποτελεί ένα πολύ ισχυρό τόσο κοινωνικό όσο και ψυχολογικό στερεότυπο. Η Αγγελική, η πόρνη στο μυθιστόρημα του Κύπριου συγγραφέα Λάκη Φουρουκλά, αν και ακολουθεί σε μεγάλο βαθμό τη γνωστή πορεία αυτών των γυναικών, είναι ταυτόχρονα μια ιδιαίτερη περίπτωση: πρόκειται για ένα ξεχωριστό και ευαίσθητο πλάσμα, με όνειρα και φιλοδοξίες, που καταλήγει όμως, λόγω των συνθηκών, να εκπορνεύεται για να επιβιώσει. Όταν αυτή η σκοτεινή παράκαμψη στο δρόμο της τελειώσει και ξαναπιάσει το κομμένο νήμα της ζωής της, αποφασίζει -με τη μορφή μιας γραπτής εξομολόγησης-, να διηγηθεί στην ενήλικη πια κόρη της Ιωάννα, που μέχρι εκείνη τη στιγμή αγνοούσε αυτή την ιδιότητα της μητέρας της, τα όσα βίωσε...

Το κείμενο, βασισμένο σε μια αληθινή ιστορία, παρά το σκληρό του θέμα είναι τρυφερό και συναισθηματικά φορτισμένο: ίσως γιατί η αφηγήτρια απευθύνεται στην κόρη της και προσπαθεί να της μεταφέρει μόνο την απολύτως απαραίτητη για την αλήθεια της αφήγησής της ασχήμια που συνάντησε σ' αυτό το μονοπάτι. Ο συγγραφέας προσεγγίζει με κατανόηση και ανθρωπιά την ιστορία της Αγγελικής, αποφεύγοντας το μεγάλο σκόπελο της ανδρικής ψυχολογίας, τη διάκριση δηλαδή των γυναικών σε αγίες και πόρνες - άλλωστε η δική του ηρωίδα είναι και τα δύο, μια ''αγία εν αναμονή'', όπως τη χαρακτηρίζει.

Η γραφή του Λάκη Φουρουκλά διακρίνεται από εκείνη την ιδιαίτερη ποιότητα της ευαισθησίας, την οποία συναντάς σε άντρες που σέβονται και εκτιμούν το γυναικείο φύλο εν γένει (γιατί έχουν αγαπήσει τις γυναίκες της ζωής τους κι έχουν αγαπηθεί απ' αυτές). Γι' αυτό και κατορθώνει με επιτυχία ν' αναδείξει τόσο τις σκοτεινές πτυχές της γυναικείας ψυχοσύνθεσης όσο και το ηθικό μεγαλείο για το οποίο είναι ικανή η γυναίκα. Αλλά πάνω απ' όλα το βιβλίο με κέρδισε για το μήνυμά του: πως, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν εκατοντάδες τρόποι να ξεπέσεις και να υποβιβαστείς σε αντικείμενο, υπάρχει μόνο ένας τρόπος -υπό οποιεσδήποτε συνθήκες-, να είσαι άνθρωπος...

Αγγέλα Γαβρίλη

Ένα κείμενο για τις "Γυναίκες της συγνώμης"

Από την κυπριακή εφημερίδα Αλήθεια:

Ένας δικός μας γράφει ένα σπουδαίο βιβλίο. Είναι ο πρώτος; Όχι βέβαια. Ούτε θα είναι ο τελευταίος. Το σημειώνω, όμως, ως δείγμα γραφής, κυριολεκτικά και μεταφορικά, μιας γενιάς νέων παιδιών που βρίσκουν στο γράψιμο τη δυνατότητα εξιλέωσης. Ή και τιμωρίας. Ή και αυτοτιμωρίας. Εδώ λοιπόν, στις Γυναίκες της Συγνώμης, ο Λάκης Φουρουκλάς αρπάζει το νήμα μιας πικρής ιστορίας, χτυπάει κατάστηθα τους χαρακτήρες του, αποτυπώνει, θα έλεγα με μαεστρία, τις ανθρώπινες συμπεριφορές αλλά, κυρίως, τον έρωτα ο οποίος, από την εποχή του Αδάμ και της Εύας, μπορεί να οδηγήσει στην απόλυτη ευτυχία ή στην απόλυτη δυστυχία. Και θα μου πεις, και τι θα πει ευτυχία και τι θα πει δυστυχία; Έλα ντε. Μακάρι να ήξερα.
Μήπως, όμως, ξέρει ο συγγραφέας; Ναι. Όχι. Και ναι και όχι. Μέσα από τη σπαρακτική διήγησή του η οποία, ας εξηγηθούμε ευθύς εξ αρχής, δεν υστερεί σε χιούμορ, στυφό εννοείται όπως το κυδώνι, προσπαθεί να φωτίσει τους δρόμους της καρδιάς. Τουλάχιστον να ρίξει στο βάθος των σκοταδιών τους το φως ενός προβολέα, ενός φανού θυέλλης, μιας αγάπης που αντιμετωπίζει γενναία τους δαίμονές της. Ο τρόπος που γράφει ο Φουρουκλάς είναι περίτεχνος. Δεν περιορίζεται στην επιφάνεια, αλλά βουτάει στο βυθό. Δεν κάνει διαρκώς βουτιές στο βυθό, αλλά τις ντύνει με πρωταγωνιστικούς ρόλους. Κάτω από άλλες συνθήκες, ο έρωτας δύο ανθρώπων που ενώθηκαν κάτω από τα βαριά σύννεφα προσωπικών τραγωδιών, θα περνούσε απαρατήρητος. Αλλά, ο Φουρουκλάς προσθέτει στη συντροφιά του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας του, δηλαδή του Δημήτρη και της Χριστίνας του, πρόσωπα που καθιστούν την ανάγνωση πιο ενδιαφέρουσα. Πρόσωπα, στην προμετωπίδα των οποίων φιγουράρει ο Καπετάνιος, ένας αλητάμπουρας της ζωής που, εντούτοις, ψημένος στο καμίνι της περιπέτειας, αμετανόητος εραστής του εφήμερου, αποδεικνύεται, καθώς προχωρεί η δράση, ότι είναι ο σοφότερος όλων. Ότι κατέχει τα τερτίπια της ζωής, και δεν είναι διατεθειμένος να μείνει αμέτοχος. Ότι, επιπλέον, έχοντας δαμάσει κύματα και κύματα, στη στεριά και στη θάλασσα, θα κάνει ό,τι περνά από το τσακισμένο του χέρι, ώστε να γλυτώσει το Δημήτρη και τη Χριστίνα από τον πνιγμό, παρόλο που, μερικές φορές, τον τραβάει ο οργανισμός τους.
Οι Γυναίκες της Συγνώμης διαβάζονται απνευστί. Ο Λάκης Φουρουκλάς μεταφέρει στο χαρτί συμπλέγματα, μικρά και μεγάλα, αγάπες που αντέχουν στο χρόνο ή σμπαραλιάζονται στην πρώτη οργή του ανέμου, έρωτες που αφορούν την καρδιά ή τα γεννητικά όργανα, συγκρούσεις που, έστω και υπαινιχτικά, ξεγυμνώνουν την ανθρώπινη φύση. Η οποία, εν κατακλείδι, στο όνομα ενός Δημήτρη ή μιας Χριστίνας δέχεται και να γελοιοποιηθεί, και να ταπεινωθεί, και να εξευτελιστεί με την ελπίδα, αληθινή ή φρούδα, πως, στην τελευταία σελίδα ο έρωτας θα εκτιναχθεί από το βυθό σαν άλογο της θάλασσας. Είτε γιατί τα αισθήματα είναι πανίσχυρα, είτε γιατί οι δοκιμές που μεσολάβησαν ήταν μπαγιάτικες, είτε γιατί κάποιος θυμόσοφος Καπετάνιος θέτει σε λειτουργία την γεννήτρια του μυαλού, αποφασισμένος να κρατήσει άσβεστη τη φλόγα των όρκων. Σ’ αγαπώ, και δεν μπορώ να ζήσω δίχως εσένα. Μα κι εγώ το ίδιο, αγαπημένε μου. Αλλά, με βούλα και υπογραφή, οι περισσότεροι όρκοι διαλύονται όπως τα παυσίπονα στο νερό.
"Υπάρχουν γυναίκες που, όταν αγαπούν, ξέρουν να υπομένουν και να συγχωρούν. Ακόμα κι αν το παρελθόν έρχεται αδυσώπητο να ορθώσει εμπόδια και να μην αφήσει τις παλιές πληγές να κλείσουν. Ο Δημήτρης, μετά από μία τραγική περιπέτεια που άλλαξε τη ζωή του, βρίσκει τη Χριστίνα να τον περιμένει να κάνουν μια καινούργια αρχή. Τίποτα δεν θα είναι εύκολο σε αυτή τη σχέση, αφού ο έρωτας θα πρέπει να έρθει αντιμέτωπος με τις σκιές του παρελθόντος και να βγει νικητής. Δίπλα τους θα βρεθεί ο Καπετάνιος που, με την πείρα της δικής του πολυτάραχης ζωής, θα είναι ο φάρος που θα τους δείξει το δρόμο, όταν θα νιώσουν πως χάνονται πια μέσα στη φουρτουνιασμένη θάλασσα του κοινού τους ταξιδιού. Μα κάποιοι άνθρωποι είναι γραφτό να είναι μαζί, ακόμα κι αν όλα δείχνουν το αντίθετο. Και είναι η ζωή αυτή που ξέρει πότε είναι ο κατάλληλος καιρός για δυο ανθρώπους να βρεθούν μαζί και να χαρούν το υπέροχο ταξίδι της αγάπης."
Αυτά αναφέρονται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου το οποίο συστήνω ανεπιφύλακτα, τόσο για τη λογοτεχνική του διάσταση, όσο και για το ψιθύρισμα του σαρκασμού που ακούγεται σαν θρόισμα.
*Ο Λάκης Φουρουκλάς γεννήθηκε στη Ζιμπάμπουε το 1970, από Κύπριους γονείς, μεγάλωσε στην Κύπρο, έζησε στην Αθήνα και την Τσιανγκ Μάι της Ταϊλάνδης, ενώ σήμερα ζει σε ένα ημιορεινό χωριό της Κύπρου. Το βιβλίο κυκλοφορεί από την Εμπειρία Εκδοτική.

Του Ανδρέα Κούνιου